Μπορεί το σάκχαρό σου να βρίσκεται εντός ορίων και το σώμα σου να χρειάζεται περισσότερη ινσουλίνη για να το κρατήσει εκεί. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν οι ιστοί ανταποκρίνονται λιγότερο αποτελεσματικά στην ινσουλίνη. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει για την υγεία σου, έχει σημασία να ξεχωρίσουμε αυτή την αλλαγή από τον προδιαβήτη και να δούμε τι μας λένε οι εξετάσεις. [1, 2]

Τι αλλάζει στο σώμα

Η ινσουλίνη είναι ορμόνη που παράγεται από τα β-κύτταρα του παγκρέατος. Μετά το γεύμα βοηθά τους μυς να προσλάβουν γλυκόζη από το αίμα και δίνει σήμα στο ήπαρ να μειώσει την ποσότητα γλυκόζης που απελευθερώνει. Στον λιπώδη ιστό περιορίζει την απελευθέρωση λιπαρών οξέων. Όταν αυτοί οι ιστοί γίνονται λιγότερο ευαίσθητοι στο σήμα της, οι μύες μπορεί να προσλαμβάνουν λιγότερη γλυκόζη και το ήπαρ να συνεχίζει να την απελευθερώνει σε μεγαλύτερη ποσότητα από όση χρειάζεται εκείνη τη στιγμή. [1, 3]

Στην αρχή το πάγκρεας μπορεί να αντισταθμίσει τη μειωμένη απόκριση παράγοντας περισσότερη ινσουλίνη. Έτσι η γλυκόζη μπορεί να παραμένει σε φυσιολογικά επίπεδα. Αν με τον χρόνο η παραγωγή ινσουλίνης πάψει να επαρκεί για τις ανάγκες του οργανισμού, η γλυκόζη μπορεί να αυξηθεί σε επίπεδα προδιαβήτη ή, σε ορισμένους ανθρώπους, διαβήτη τύπου 2. Η εξέλιξη διαφέρει από άτομο σε άτομο. [1–3]

Γιατί μπορεί να εμφανιστεί

Η κληρονομική προδιάθεση, η χαμηλή σωματική δραστηριότητα και η αυξημένη εναπόθεση λίπους γύρω από τα κοιλιακά όργανα συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης. Ένας μηχανισμός αφορά τη συσσώρευση λίπους σε ιστούς όπως το ήπαρ και οι μύες. Ορισμένα μόρια που προκύπτουν από τον μεταβολισμό αυτού του λίπους μπορούν να παρεμβαίνουν στη μετάδοση του σήματος της ινσουλίνης μέσα στα κύτταρα. Γι' αυτό η κατανομή του λίπους προσθέτει πληροφορίες πέρα από το βάρος στη ζυγαριά. [1, 3]

Αντίσταση στην ινσουλίνη παρατηρείται συχνά και στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ενώ φάρμακα όπως τα συστηματικά γλυκοκορτικοειδή μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τη γλυκόζη. Στην αξιολόγηση μετράει το συνολικό ιστορικό, όπως το αν υπάρχει διαβήτης τύπου 2 στην οικογένεια ή αν έχει προηγηθεί διαβήτης κύησης. [1, 2, 4]

Τι δείχνουν οι εξετάσεις

Η αντίσταση στην ινσουλίνη συχνά δεν δίνει εμφανή συμπτώματα. Όταν χρειάζεται να αξιολογηθεί ο κίνδυνος για προδιαβήτη ή διαβήτη, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γλυκόζη νηστείας, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) ή δοκιμασία ανοχής γλυκόζης, τη γνωστή καμπύλη σακχάρου. Οι εξετάσεις αυτές δείχνουν πώς ρυθμίζεται η γλυκόζη. Ο προδιαβήτης ορίζεται από τιμές γλυκόζης ή HbA1c πάνω από τα φυσιολογικά όρια και κάτω από τα όρια του διαβήτη. [1, 2]

Ο δείκτης HOMA-IR είναι μια έμμεση εκτίμηση που υπολογίζεται από τη γλυκόζη και την ινσουλίνη νηστείας. Οι μέθοδοι μέτρησης της ινσουλίνης διαφέρουν μεταξύ εργαστηρίων και δεν υπάρχει ένα κοινό όριο HOMA-IR για όλους. Μία τιμή από μόνη της έχει περιορισμένη διαγνωστική αξία. Η μέτρηση της ινσουλίνης δεν συνιστάται ως εξέταση ρουτίνας για τους περισσότερους ανθρώπους που ελέγχονται για κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. [5, 6]

Πώς αντιμετωπίζεται στην πράξη

Διατροφή που μπορείς να διατηρήσεις. Η μεσογειακή διατροφή είναι μία από τις τεκμηριωμένες επιλογές στον προδιαβήτη. Στην πράξη, μπορείς να βάζεις πιο συχνά στο πιάτο σου όσπρια, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης, να επιλέγεις ολόκληρα φρούτα και να αντικαθιστάς συχνότερα τα ζαχαρούχα ποτά με νερό. Η ποσότητα και η ποιότητα των υδατανθράκων προσαρμόζονται στις ανάγκες σου. Για παράδειγμα, ένα γεύμα με φακές, σαλάτα και ψωμί ολικής μπορεί να έχει θέση στο πλάνο σου. [7, 8]

Κίνηση που αξιοποιεί τη γλυκόζη. Όταν συσπώνται οι μύες, μπορούν να προσλάβουν περισσότερη γλυκόζη μέσω ενός μηχανισμού που λειτουργεί και ανεξάρτητα από την ινσουλίνη. Μετά την άσκηση μπορούν επίσης να ανταποκρίνονται καλύτερα στην ινσουλίνη. Στα προγράμματα πρόληψης για ενήλικες υψηλού κινδύνου, ένας καθιερωμένος στόχος είναι τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης την εβδομάδα, όπως το γρήγορο περπάτημα. Ένα δεκάλεπτο περπάτημα μετά το γεύμα είναι ένας πρακτικός τρόπος να αρχίσεις να συγκεντρώνεις χρόνο κίνησης μέσα στη μέρα. [7, 9]

Διαχείριση βάρους, όπου ενδείκνυται. Για ενήλικες με υπέρβαρο ή παχυσαρκία και υψηλό κίνδυνο διαβήτη τύπου 2, οι οδηγίες προτείνουν ως αρχικό στόχο απώλεια περίπου 5–7% του αρχικού βάρους. Σε ελεγχόμενη μελέτη σε άτομα με παχυσαρκία, απώλεια περίπου 5% βελτίωσε την ευαισθησία στην ινσουλίνη σε μυς, ήπαρ και λιπώδη ιστό. Ο στόχος προσαρμόζεται στο ιστορικό και τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου. [7, 10]

Φαρμακευτική αγωγή σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Η μετφορμίνη μπορεί να συζητηθεί με τον γιατρό σε άτομα με προδιαβήτη και υψηλό κίνδυνο εξέλιξης, όπως ορισμένα άτομα με ιστορικό διαβήτη κύησης. Η μετφορμίνη μειώνει, μεταξύ άλλων, την παραγωγή γλυκόζης από το ήπαρ. Η απόφαση για τη χρήση της βασίζεται στον συνολικό κίνδυνο και στα ευρήματα του ελέγχου. [7, 11]

Στη μελέτη Diabetes Prevention Program, ένα οργανωμένο πρόγραμμα διατροφής, κίνησης και διαχείρισης βάρους μείωσε κατά 58% τη σχετική συχνότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 σε σύγκριση με την ομάδα εικονικού φαρμάκου, σε μέση παρακολούθηση 2,8 ετών. Το ποσοστό αφορά συμμετέχοντες υψηλού κινδύνου και το σύνολο της παρέμβασης. Στην καθημερινότητα, ένα πρώτο βήμα είναι να δεις με τον γιατρό σου τι δείχνουν οι εξετάσεις σου και να επιλέξεις με τον διαιτολόγο σου αλλαγές που χωρούν στο πρόγραμμά σου. [7, 12]

Επιστημονικές πηγές

[1] NIDDK. Αντίσταση στην ινσουλίνη και προδιαβήτης.

[2] American Diabetes Association. Διάγνωση και ταξινόμηση του διαβήτη. Diabetes Care, 2026.

[3] Samuel VT, Shulman GI. Μηχανισμοί της αντίστασης στην ινσουλίνη. J Clin Invest, 2016.

[4] Teede HJ και συν. Διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, 2023.

[5] Sacks DB και συν. Συστάσεις για τις εργαστηριακές εξετάσεις στον διαβήτη. Diabetes Care, 2023.

[6] Manley SE και συν. Παράγοντες που επηρεάζουν τις εκτιμήσεις HOMA. Diabetes Care, 2008.

[7] American Diabetes Association. Πρόληψη ή καθυστέρηση του διαβήτη. Diabetes Care, 2026.

[8] American Diabetes Association. Συμπεριφορές υγείας και διατροφή. Diabetes Care, 2026.

[9] Richter EA, Hargreaves M. Άσκηση, GLUT4 και πρόσληψη γλυκόζης από τους μυς. Physiol Rev, 2013.

[10] Magkos F και συν. Απώλεια βάρους και μεταβολική λειτουργία σε άτομα με παχυσαρκία. Cell Metab, 2016.

[11] DailyMed. Μετφορμίνη, μηχανισμός δράσης, ενότητα 12.1.

[12] Knowler WC και συν. Diabetes Prevention Program. N Engl J Med, 2002.

Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου 

Τι είναι, γιατί εμφανίζεται και πώς αντιμετωπίζεται 

Αν έχεις συχνά πόνο ή ενόχληση στην κοιλιά και παρατηρείς ότι αλλάζει η συχνότητα ή η μορφή των κενώσεών σου, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου είναι μία από τις πιθανές εξηγήσεις. Τα συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν το πώς τρως, κινείσαι ή οργανώνεις τη μέρα σου. Η αντιμετώπιση ξεκινά με το να αναγνωρίσουμε ποιο μοτίβο έχεις και ποιο σύμπτωμα σε δυσκολεύει περισσότερο. [1–3]

Τι είναι το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, γνωστό και ως IBS, είναι διαταραχή της αλληλεπίδρασης εντέρου και εγκεφάλου. Χαρακτηρίζεται από κοιλιακό πόνο ή ενόχληση που επανέρχεται και συνδέεται με την κένωση ή με αλλαγές στη συχνότητα και στη μορφή των κοπράνων. Το φούσκωμα είναι συχνό και μπορεί να συνυπάρχει. Ανάλογα με τις κενώσεις, διακρίνουμε μορφές με κυρίαρχη δυσκοιλιότητα, κυρίαρχη διάρροια, εναλλαγές των δύο ή μοτίβο που δεν ταξινομείται σαφώς. Αυτή η διάκριση βοηθά στην επιλογή θεραπείας. [1–3]

Γιατί εμφανίζεται και τι μπορεί να πυροδοτεί συμπτώματα

Το έντερο μπορεί να είναι πιο ευαίσθητο. Η διάταση του εντέρου από αέρια ή από το περιεχόμενό του γίνεται πιο έντονα αισθητή σε ορισμένα άτομα. Αυτό λέγεται σπλαχνική υπερευαισθησία. Έτσι, ακόμη και μια διάταση που περνά απαρατήρητη σε κάποιον άλλο μπορεί να προκαλεί σε εσένα φούσκωμα ή πόνο. [2, 3]

Η κινητικότητα του εντέρου μπορεί να αλλάζει. Οι συσπάσεις του εντέρου προωθούν το περιεχόμενό του. Όταν η διέλευση είναι πιο αργή, μπορεί να συνδέεται με πιο σκληρά κόπρανα. Όταν είναι πιο γρήγορη, μπορεί να συνδέεται με πιο χαλαρές κενώσεις. Η ταχύτητα διέλευσης είναι ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν τα συμπτώματα. [2, 3]

Η έναρξη και οι εξάρσεις μπορεί να έχουν διαφορετικούς παράγοντες. Σε μερικούς ανθρώπους τα συμπτώματα ξεκινούν μετά από γαστρεντερίτιδα. Μελετώνται αλλαγές στο μικροβίωμα, στον εντερικό φραγμό και στην τοπική ανοσολογική απόκριση, χωρίς έναν μηχανισμό που να εξηγεί όλες τις περιπτώσεις. Το στρες μπορεί να εντείνει τις ενοχλήσεις, καθώς επηρεάζει τόσο την κινητικότητα όσο και τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα σήματα από το έντερο. Ορισμένα γεύματα μπορούν επίσης να πυροδοτούν συμπτώματα, ανάλογα με τη σύσταση και την ποσότητά τους και την ατομική ανοχή. [2–4]

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός αξιολογεί το μοτίβο και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ανάλογα με την εικόνα, μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος, όπως έλεγχο για κοιλιοκάκη, ή σε περίπτωση διάρροιας εξέταση κοπράνων για καλπροτεκτίνη, ώστε να διερευνήσει πιθανή φλεγμονή. Η κολονοσκόπηση δεν είναι απαραίτητη για όλους. Η απόφαση εξαρτάται από τα συμπτώματα, την ηλικία, το ιστορικό και τυχόν ευρήματα που χρειάζονται διερεύνηση. [1, 3, 5]

Αν έχεις αίμα στα κόπρανα, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αναιμία, χρειάζεται έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση. Το ίδιο ισχύει αν η διάρροια σε ξυπνά επανειλημμένα τη νύχτα ή υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου ή φλεγμονώδους νόσου του εντέρου. [3, 5]

Πώς αντιμετωπίζεται στην πράξη

Ξεκίνα από το σύμπτωμα που σε δυσκολεύει περισσότερο. Τα πιο τακτικά γεύματα, ο χρόνος για φαγητό χωρίς βιασύνη και η επαρκής ενυδάτωση είναι πρακτικά πρώτα βήματα. Αν έχεις διάρροια, μπορεί να αξίζει να δεις αν σε επηρεάζουν οι τσίχλες ή οι καραμέλες χωρίς ζάχαρη που περιέχουν σορβιτόλη. Μια σύντομη καταγραφή γευμάτων και συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσει να εντοπίσεις τι επαναλαμβάνεται πριν κάνεις αλλαγές. [3, 6]

Δώσε σημασία στο είδος των φυτικών ινών. Αν κυριαρχεί η δυσκοιλιότητα, μια επιλογή είναι το ψύλλιο, μια διαλυτή ίνα που συγκρατεί νερό και σχηματίζει γέλη, βοηθώντας στη σύσταση των κοπράνων. Συνήθως προστίθεται σταδιακά, με επαρκή υγρά, ώστε να αξιολογηθεί η ανοχή. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη, το ψύλλιο έδωσε συχνότερα ανακούφιση από το εικονικό σκεύασμα τους δύο πρώτους μήνες. Το πίτουρο σιταριού μπορεί να επιδεινώσει το φούσκωμα σε ορισμένα άτομα. [3, 6, 7]

Εξέτασε τη low FODMAP αν οι αρχικές αλλαγές δεν αρκούν. Πρόκειται για δοκιμή στην οποία μειώνονται προσωρινά ορισμένοι ζυμώσιμοι υδατάνθρακες. Η φάση περιορισμού διαρκεί έως 4–6 εβδομάδες. Αν υπάρχει βελτίωση, ακολουθούν σταδιακή επανεισαγωγή και εξατομίκευση, κατά προτίμηση με διαιτολόγο. Σκοπός είναι να κρατήσεις όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ποικιλία τροφίμων με συμπτώματα που μπορείς να διαχειριστείς. [3, 8, 9]

Συζήτησε και τις επιλογές πέρα από τη διατροφή. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει φάρμακα ανάλογα με το αν κυριαρχεί η δυσκοιλιότητα, η διάρροια ή ο πόνος. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η υπνοθεραπεία με στόχο τα συμπτώματα του εντέρου έχουν επίσης μελετηθεί. Δρουν σε διαφορετικό σημείο της αλληλεπίδρασης εντέρου και εγκεφάλου και μπορούν να βοηθήσουν ορισμένα άτομα με επίμονα συμπτώματα. [3, 10]

Επιστημονικές πηγές

[1] Rome Foundation. Κριτήρια Rome V για τις διαταραχές αλληλεπίδρασης εντέρου και εγκεφάλου, 2026.

[2] Nasser Y και συν. Παθοφυσιολογία του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου. Lancet Gastroenterol Hepatol, 2026.

[3] Vasant DH και συν. Κατευθυντήριες οδηγίες της British Society of Gastroenterology. Gut, 2021.

[4] Klem F και συν. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μετά από λοιμώδη γαστρεντερίτιδα. Μετα-ανάλυση. Gastroenterology, 2017.

[5] NIDDK. Διάγνωση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου.

[6] NICE. Διάγνωση και αντιμετώπιση του ευερέθιστου εντέρου στους ενήλικες. Οδηγία CG61.

[7] Bijkerk CJ και συν. Διαλυτές και αδιάλυτες ίνες στο ευερέθιστο έντερο. Τυχαιοποιημένη μελέτη. BMJ, 2009.

[8] Chey WD και συν. Κλινική ενημέρωση της AGA για τη διατροφή στο ευερέθιστο έντερο. Gastroenterology, 2022.

[9] Black CJ, Staudacher HM, Ford AC. Αποτελεσματικότητα της low FODMAP. Δικτυωτή μετα-ανάλυση. Gut, 2022.

[10] Black CJ και συν. Αποτελεσματικότητα ψυχολογικών θεραπειών στο ευερέθιστο έντερο. Δικτυωτή μετα-ανάλυση. Gut, 2020.

Δυσκοιλιότητα και διατροφή

Τι είναι, γιατί εμφανίζεται και τι μπορεί να βοηθήσει

Μπορεί να πηγαίνεις στην τουαλέτα κάθε μέρα και να δυσκολεύεσαι στην κένωση. Μπορεί επίσης να πηγαίνεις λιγότερο συχνά, με μαλακά κόπρανα και χωρίς ενόχληση. Για να καταλάβουμε αν υπάρχει δυσκοιλιότητα και τι μπορεί να βοηθήσει, εξετάζουμε πόσο συχνά γίνεται η κένωση, πόσο εύκολη είναι και πώς αισθάνεσαι μετά. [1, 2]

Πώς αναγνωρίζουμε τη δυσκοιλιότητα

Συχνά σημάδια είναι οι λιγότερες από τρεις κενώσεις την εβδομάδα, τα σκληρά ή σβολιασμένα κόπρανα, η έντονη προσπάθεια και η αίσθηση ότι η κένωση δεν ολοκληρώθηκε. Μερικοί άνθρωποι νιώθουν ότι τα κόπρανα έχουν φτάσει χαμηλά, αλλά δυσκολεύονται να τα αποβάλουν. Ένα σύντομο επεισόδιο, για παράδειγμα σε ένα ταξίδι, μπορεί να υποχωρήσει όταν επανέλθει η ρουτίνα σου. Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επανέρχονται, αξίζει να διερευνηθεί τι τα συντηρεί. [1, 2]

Γιατί μπορεί να εμφανιστεί

Τα κόπρανα μπορεί να κινούνται πιο αργά. Το παχύ έντερο απορροφά νερό από το περιεχόμενό του. Όταν τα κόπρανα παραμένουν εκεί περισσότερο, μπορεί να γίνουν πιο ξηρά και σκληρά. Η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών, η αφυδάτωση, η περιορισμένη κίνηση και η συστηματική αναβολή της κένωσης μπορούν να συμβάλλουν. [1, 2]

Οι μύες της κένωσης μπορεί να μη συντονίζονται σωστά. Για να περάσουν τα κόπρανα, οι μύες γύρω από τον πρωκτό χρειάζεται να χαλαρώσουν την ώρα που αυξάνεται η πίεση για την κένωση. Αν αυτός ο συντονισμός δυσκολεύει, μπορεί να χρειάζεται έντονη προσπάθεια ακόμη και με μαλακά κόπρανα. Σε αυτή την περίπτωση η αξιολόγηση του πυελικού εδάφους μπορεί να δείξει ποια θεραπεία ταιριάζει. [2, 3]

Μερικές φορές υπάρχει άλλος παράγοντας που χρειάζεται έλεγχο. Συμπληρώματα σιδήρου, οπιοειδή παυσίπονα και ορισμένα αντικαταθλιπτικά μπορούν να συμβάλλουν στη δυσκοιλιότητα. Το ίδιο ισχύει για καταστάσεις όπως ο υποθυρεοειδισμός. Αν υπάρχει και επαναλαμβανόμενος κοιλιακός πόνος που συνδέεται με τις κενώσεις, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει αν πρόκειται για σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με κυρίαρχη δυσκοιλιότητα. [1–3]

Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση

Αν η δυσκοιλιότητα επιμένει παρά τις αρχικές αλλαγές ή έχεις μια νέα αλλαγή στις κενώσεις που συνεχίζεται, συζήτησέ το με τον γιατρό σου. Αν δεις αίμα στα κόπρανα ή χάνεις βάρος χωρίς να το επιδιώκεις, επικοινώνησε άμεσα με γιατρό. Αν έχεις έντονο ή συνεχή κοιλιακό πόνο, εμετό ή αδυναμία αποβολής αερίων, ζήτησε άμεσα ιατρική βοήθεια. [1, 2]

Πώς αντιμετωπίζεται στην πράξη

Αύξησε τις φυτικές ίνες σταδιακά. Αν τρως λίγα φρούτα, λαχανικά, όσπρια ή δημητριακά ολικής, ξεκίνα με μία αλλαγή, όπως λίγη βρώμη στο πρωινό ή μια μερίδα λαχανικών στο μεσημεριανό. Η απότομη αύξηση μπορεί να φέρει περισσότερο φούσκωμα. Από τα συμπληρώματα ινών, το ψύλλιο έχει την καλύτερη τεκμηρίωση στις διαθέσιμες μελέτες. Συγκρατεί νερό και σχηματίζει γέλη, βοηθώντας να περάσουν ευκολότερα τα κόπρανα. Αν το χρησιμοποιήσεις, ξεκίνα σταδιακά και πάρε το με επαρκές νερό σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος. [4, 5, 8]

Δοκίμασε ένα τρόφιμο που έχει μελετηθεί. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη, δύο πράσινα ακτινίδια την ημέρα για τέσσερις εβδομάδες αύξησαν τις αυτόματες, πλήρεις κενώσεις σε σχέση με την έναρξη της μελέτης και βελτίωσαν την άνεση στην κοιλιά σε ενήλικες με δυσκοιλιότητα. Τα αποξηραμένα δαμάσκηνα είναι επίσης μια επιλογή. Περιέχουν φυτικές ίνες και σορβιτόλη, η οποία μπορεί να συγκρατήσει νερό μέσα στο έντερο. Τα δεδομένα για τα δαμάσκηνα προέρχονται από λίγες μικρές μελέτες. Αν έχεις έντονο φούσκωμα ή ευερέθιστο έντερο, η ανοχή στη σορβιτόλη μπορεί να επηρεάσει ποια επιλογή σου ταιριάζει. [4, 6, 7]

Φρόντισε τα υγρά και δώσε χρόνο στην κένωση. Η επαρκής ενυδάτωση έχει σημασία, ιδίως όταν αυξάνεις τις ίνες. Αν ήδη πίνεις αρκετά, τα στοιχεία για το αν περισσότερο νερό από μόνο του θα σε βοηθήσει είναι περιορισμένα. Η τακτική κίνηση και λίγος χρόνος για την τουαλέτα μετά το πρωινό είναι πρακτικά βήματα. Το γεύμα ενεργοποιεί την κινητικότητα του παχέος εντέρου. Όταν αισθάνεσαι την ανάγκη για κένωση, προσπάθησε να μην την αναβάλλεις. [4, 8]

Αν οι αλλαγές δεν αρκούν, η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Σε χρόνια δυσκοιλιότητα χωρίς αναγνωρίσιμη αιτία, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει επιλογές όπως η μακρογόλη (PEG), ένα καθαρτικό που συγκρατεί νερό στο έντερο. Αν το πρόβλημα είναι στον συντονισμό των μυών της κένωσης, μπορεί να βοηθήσει η βιοανάδραση, δηλαδή η εξειδικευμένη εκπαίδευση για να χαλαρώνουν οι μύες τη σωστή στιγμή. [2, 3, 5]

Επιστημονικές πηγές

[1] NIDDK. Συμπτώματα και αιτίες της δυσκοιλιότητας.

[2] American Society of Colon and Rectal Surgeons. Οδηγίες για τη χρόνια δυσκοιλιότητα. Dis Colon Rectum, 2024.

[3] Staller K και συν. Αξιολόγηση και αντιμετώπιση της ανθεκτικής δυσκοιλιότητας. Κλινική ενημέρωση AGA, 2026.

[4] Dimidi E και συν. Οδηγίες της British Dietetic Association για τη διατροφική αντιμετώπιση της χρόνιας δυσκοιλιότητας, 2025.

[5] Chang L και συν. Οδηγίες AGA και ACG για τη χρόνια ιδιοπαθή δυσκοιλιότητα, 2023.

[6] Gearry R και συν. Δύο πράσινα ακτινίδια ημερησίως και δυσκοιλιότητα. Τυχαιοποιημένη μελέτη. Am J Gastroenterol, 2023.

[7] Attaluri A και συν. Αποξηραμένα δαμάσκηνα και ψύλλιο στη δυσκοιλιότητα. Τυχαιοποιημένη μελέτη. Aliment Pharmacol Ther, 2011.

[8] NIDDK. Αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας.

Θυρεοειδίτιδα Hashimoto και υποθυρεοειδισμός

 Τι είναι, γιατί εμφανίζονται και πώς αντιμετωπίζονται

Μπορεί να έχεις θυρεοειδίτιδα Hashimoto και οι ορμόνες του θυρεοειδούς σου να βρίσκονται εντός φυσιολογικών ορίων. Η Hashimoto περιγράφει μια αυτοάνοση διαδικασία, ενώ ο υποθυρεοειδισμός περιγράφει την κατάσταση στην οποία ο οργανισμός δεν έχει αρκετές θυρεοειδικές ορμόνες. Η διάκριση έχει σημασία γιατί καθορίζει αν χρειάζεσαι παρακολούθηση ή θεραπεία. [1–3]

Τι συμβαίνει στον θυρεοειδή

Ο θυρεοειδής είναι ένας αδένας στη βάση του λαιμού. Παράγει ορμόνες που επηρεάζουν, μεταξύ άλλων, τη χρήση ενέργειας, τη θερμοκρασία του σώματος και τη λειτουργία του εντέρου. Στη Hashimoto, το ανοσοποιητικό στρέφεται εναντίον του θυρεοειδούς και προκαλεί χρόνια φλεγμονή. Με τον χρόνο, ο αδένας μπορεί να χάσει μέρος της ικανότητάς του να παράγει ορμόνες. Όσο η παραγωγή επαρκεί, μπορεί να μην έχεις συμπτώματα. Αν αναπτυχθεί υποθυρεοειδισμός, μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, δυσκοιλιότητα, μεγαλύτερη ευαισθησία στο κρύο, ξηρό δέρμα ή αύξηση βάρους. Αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται και σε άλλες καταστάσεις, γι' αυτό η διάγνωση στηρίζεται και στις εξετάσεις. [1, 2, 4]

Γιατί εμφανίζονται

Στη Hashimoto συμβάλλει η γενετική προδιάθεση. Η πάθηση εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες και σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό ή άλλα αυτοάνοσα νοσήματα. Η υπερβολική πρόσληψη ιωδίου μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του θυρεοειδούς, ιδιαίτερα σε άτομα με προδιάθεση. Για κάθε άνθρωπο είναι συνήθως δύσκολο να προσδιοριστεί τι πυροδότησε την αυτοάνοση διαδικασία. [2, 5]

Η Hashimoto είναι συχνή αιτία υποθυρεοειδισμού. Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί επίσης να εμφανιστεί μετά από χειρουργείο στον θυρεοειδή ή θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο, με ορισμένα φάρμακα, όπως το λίθιο, ή σε περίπτωση έλλειψης ιωδίου. Το ιστορικό βοηθά τον γιατρό να ξεχωρίσει αυτές τις περιπτώσεις. [3, 4]

Τι δείχνουν οι εξετάσεις

Η TSH είναι το σήμα που στέλνει η υπόφυση στον θυρεοειδή για να παράγει ορμόνες. Όταν ο θυρεοειδής αρχίζει να υπολειτουργεί, η υπόφυση συνήθως αυξάνει αυτό το σήμα. Αν η TSH είναι αυξημένη και η ελεύθερη Τ4 (FT4) χαμηλή, η εικόνα είναι συμβατή με έκδηλο πρωτοπαθή υποθυρεοειδισμό. Αν η TSH είναι αυξημένη αλλά η FT4 παραμένει φυσιολογική, μιλάμε για υποκλινικό υποθυρεοειδισμό. Τα αντισώματα anti‑TPO βοηθούν να εντοπιστεί η αυτοάνοση αιτία. Η TSH και η FT4 δείχνουν πώς λειτουργεί ο θυρεοειδής, ενώ η επαναλαμβανόμενη μέτρηση των αντισωμάτων συνήθως δεν χρειάζεται για την παρακολούθηση. [1–3]

Πώς αντιμετωπίζεται στην πράξη

Η θεραπεία εξαρτάται από τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Αν έχεις θετικά αντισώματα με φυσιολογική TSH και FT4, συνήθως αρκεί περιοδικός έλεγχος. Στον υποκλινικό υποθυρεοειδισμό η απόφαση εξαρτάται από το πόσο αυξημένη είναι η TSH, αν παραμένει αυξημένη σε επανέλεγχο, τα συμπτώματα και την ηλικία. Στον έκδηλο πρωτοπαθή υποθυρεοειδισμό η θεραπεία πρώτης επιλογής είναι η λεβοθυροξίνη. Αναπληρώνει την Τ4 που ο οργανισμός χρειάζεται και η δόση ρυθμίζεται με εξετάσεις. Αν σχεδιάζεις εγκυμοσύνη ή είσαι ήδη έγκυος, ενημέρωσε εγκαίρως τον γιατρό σου, γιατί οι στόχοι και η παρακολούθηση διαφέρουν. [1, 3, 6]

Ο τρόπος λήψης επηρεάζει την απορρόφηση. Για τα συνήθη δισκία λεβοθυροξίνης, μία επιλογή είναι να τα παίρνεις με νερό, περίπου μία ώρα πριν από πρωινό και καφέ. Μια άλλη είναι το βράδυ, τουλάχιστον τρεις ώρες μετά το τελευταίο γεύμα. Τα συμπληρώματα σιδήρου ή ασβεστίου μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση όταν λαμβάνονται μαζί. Συνήθως χρειάζεται απόσταση τουλάχιστον τεσσάρων ωρών, σύμφωνα με τις οδηγίες για το σκεύασμά σου. [7]

Τι ρόλο έχουν η διατροφή και τα συμπληρώματα

Γλουτένη. Για τη Hashimoto χωρίς κοιλιοκάκη, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν τεκμηριώνουν ότι η δίαιτα χωρίς γλουτένη βελτιώνει τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Αν διερευνάται κοιλιοκάκη, συνέχισε να καταναλώνεις γλουτένη όπως σου έχει συστήσει ο γιατρός σου μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος, γιατί η απομάκρυνσή της μπορεί να επηρεάσει τις εξετάσεις. [8, 9]

Ιώδιο και σελήνιο. Ο θυρεοειδής χρειάζεται ιώδιο για να παράγει ορμόνες. Οι υψηλές δόσεις, όπως σε ορισμένα σκευάσματα φυκιών (kelp), μπορούν να επιδεινώσουν τη δυσλειτουργία του σε ευαίσθητα άτομα. Για το σελήνιο, μελέτες έχουν δείξει μείωση ορισμένων αντισωμάτων. Σε μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη, όμως, το σελήνιο δεν βελτίωσε περισσότερο την ποιότητα ζωής από το εικονικό σκεύασμα. Επομένως, η πτώση ενός εργαστηριακού δείκτη από μόνη της δεν αρκεί ως λόγος για να πάρεις συμπλήρωμα. [5, 10, 11]

Επιστημονικές πηγές

[1] American Thyroid Association. Θυρεοειδίτιδα Hashimoto.

[2] Klubo-Gwiezdzinska J, Wartofsky L. Αιτιολογία, διάγνωση και θεραπεία της Hashimoto. Pol Arch Intern Med, 2022.

[3] NICE. Αξιολόγηση και αντιμετώπιση παθήσεων του θυρεοειδούς. Οδηγία NG145.

[4] NIDDK. Υποθυρεοειδισμός.

[5] NIDDK. Θυρεοειδίτιδα Hashimoto, αίτια και διατροφή.

[6] American Thyroid Association. Οδηγίες για τις παθήσεις του θυρεοειδούς πριν, κατά και μετά την εγκυμοσύνη, 2026.

[7] European Thyroid Association. Οδηγίες για τη βελτιστοποίηση της θεραπείας με λεβοθυροξίνη. Eur Thyroid J, 2025.

[8] Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση για τη δίαιτα χωρίς γλουτένη στη Hashimoto χωρίς κοιλιοκάκη, 2025.

[9] NICE. Αναγνώριση, αξιολόγηση και διαχείριση της κοιλιοκάκης. Οδηγία NG20.

[10] Huwiler VV και συν. Σελήνιο και Hashimoto. Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση. Thyroid, 2024.

[11] Larsen CB και συν. Σελήνιο και ποιότητα ζωής. Τυχαιοποιημένη μελέτη. Eur Thyroid J, 2024.

Υπερχοληστερολαιμία

Τι είναι, γιατί εμφανίζεται και πώς αντιμετωπίζεται

Η αυξημένη χοληστερόλη συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Συχνά τη μαθαίνεις όταν βλέπεις τις εξετάσεις αίματος. Για να καταλάβεις τι σημαίνει το αποτέλεσμα για εσένα, έχει σημασία να δεις ποια τιμή είναι αυξημένη, τι μπορεί να την επηρεάζει και ποιος είναι ο συνολικός καρδιαγγειακός σου κίνδυνος. [1, 2]

Τι σημαίνει αυξημένη χοληστερόλη

Η χοληστερόλη είναι απαραίτητη για τις μεμβράνες των κυττάρων και για την παραγωγή ορισμένων ορμονών. Επειδή δεν διαλύεται στο αίμα, κυκλοφορεί μέσα σε σωματίδια που λέγονται λιποπρωτεΐνες. Η τιμή LDL‑C στις εξετάσεις δείχνει πόση χοληστερόλη μεταφέρουν τα σωματίδια LDL. Στην υπερχοληστερολαιμία μάς απασχολεί συχνά η αυξημένη LDL‑C. [1–3]

Ορισμένα σωματίδια LDL μπορούν να περάσουν στο τοίχωμα των αρτηριών και να παγιδευτούν εκεί. Αυτό πυροδοτεί μια τοπική φλεγμονώδη αντίδραση και, με τον χρόνο, συμβάλλει στη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας. Αν μια πλάκα ραγεί και σχηματιστεί θρόμβος, μπορεί να προκληθεί έμφραγμα ή ισχαιμικό εγκεφαλικό, ανάλογα με την αρτηρία που επηρεάζεται. Γι' αυτό έχει σημασία τόσο το ύψος της LDL όσο και το πόσα χρόνια παραμένει αυξημένη. [2, 3]

Γιατί μπορεί να αυξηθεί η LDL

Η κληρονομικότητα επηρεάζει την απομάκρυνση της LDL από το αίμα. Στην οικογενή υπερχοληστερολαιμία, γενετικές αλλαγές μπορούν να μειώσουν την ικανότητα του ήπατος να απομακρύνει τα σωματίδια LDL. Έτσι οι τιμές μπορεί να είναι υψηλές από νεαρή ηλικία, ακόμη κι αν η διατροφή είναι ισορροπημένη. [3, 4]

Η διατροφή μπορεί να επηρεάσει τις τιμές. Η συχνή κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε κορεσμένα λιπαρά, όπως το βούτυρο, η κρέμα γάλακτος και τα λιπαρά κρέατα, μπορεί να αυξήσει την LDL. Η απόκριση διαφέρει από άτομο σε άτομο και έχει σημασία με τι αντικαθίστανται αυτά τα τρόφιμα. [5, 6]

Μπορεί να υπάρχει άλλη αιτία που χρειάζεται έλεγχο. Ο υποθυρεοειδισμός, ορισμένες παθήσεις των νεφρών ή του ήπατος και ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν το λιπιδαιμικό προφίλ. Η διερεύνηση βοηθά να φανεί αν υπάρχει αιτία που αντιμετωπίζεται παράλληλα. [4, 7]

Πώς αξιολογούνται οι εξετάσεις

Ο γιατρός εξετάζει την LDL μαζί με την ολική χοληστερόλη, την HDL και τα τριγλυκερίδια. Για να ορίσει τον στόχο της LDL, συνυπολογίζει παράγοντες όπως η ηλικία, η πίεση, το κάπνισμα, ο διαβήτης και το αν υπάρχει ήδη καρδιαγγειακή νόσος. Όσο υψηλότερος είναι ο κίνδυνος, τόσο χαμηλότερος είναι συνήθως ο στόχος. Σε ενήλικα, LDL 190 mg/dL ή υψηλότερη πριν από αγωγή, ή στενός συγγενής που έπαθε έμφραγμα σε νεαρή ηλικία, είναι λόγοι να συζητηθεί έλεγχος για οικογενή υπερχοληστερολαιμία. [1, 2, 4, 7]

Πώς αντιμετωπίζεται στην πράξη

Αντικατάστησε μέρος των κορεσμένων λιπαρών με ακόρεστα. Χρησιμοποίησε, για παράδειγμα, ελαιόλαδο αντί για βούτυρο στο μαγείρεμα ή βάλε πιο συχνά ψάρι και όσπρια στη θέση ενός γεύματος με λιπαρό ή επεξεργασμένο κρέας. Ανασκόπηση μακροχρόνιων τυχαιοποιημένων μελετών συνέδεσε τη μείωση των κορεσμένων λιπαρών με λιγότερα καρδιαγγειακά συμβάντα συνολικά. [5, 6]

Βάλε περισσότερες διαλυτές φυτικές ίνες στο πιάτο. Η βρώμη, το κριθάρι και τα όσπρια είναι πρακτικές επιλογές. Ορισμένες διαλυτές ίνες, όπως οι β‑γλυκάνες της βρώμης, σχηματίζουν γέλη στο έντερο και μπορούν να περιορίσουν την επαναπορρόφηση χολικών οξέων. Το ήπαρ χρησιμοποιεί χοληστερόλη για να αναπληρώσει αυτά τα οξέα. Σε μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών, οι β‑γλυκάνες της βρώμης μείωσαν κατά μέσο όρο την LDL, με διαφορές από μελέτη σε μελέτη. Στην πράξη, μπορείς να ξεκινήσεις με βρώμη στο γιαούρτι ή να προσθέσεις φακές στη σαλάτα σου. [5, 8]

Δώσε βάρος στον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η τακτική κίνηση, η διακοπή του καπνίσματος και η ρύθμιση της πίεσης ή του διαβήτη, όπου χρειάζεται, βοηθούν στην προστασία της καρδιάς. Έτσι, η αντιμετώπιση καλύπτει και παράγοντες πέρα από την τιμή της LDL. [2, 5, 7]

Συζήτησε αν χρειάζεται και φαρμακευτική αγωγή. Όταν ο κίνδυνος είναι υψηλός ή η LDL πολύ αυξημένη, μπορεί να χρειάζεται αγωγή παράλληλα με τις αλλαγές στη διατροφή. Οι στατίνες είναι συνήθως η πρώτη επιλογή. Μειώνουν την παραγωγή χοληστερόλης στο ήπαρ, το οποίο ανταποκρίνεται απομακρύνοντας περισσότερη LDL από το αίμα. Αν η μείωση δεν επαρκεί ή υπάρχουν προβλήματα ανοχής, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει άλλες επιλογές, όπως η εζετιμίμπη. Μετά την έναρξη ή την αλλαγή αγωγής, ο επανέλεγχος δείχνει πόσο έχει μειωθεί η LDL σε σχέση με τον στόχο. [2, 4, 7, 9]

Επιστημονικές πηγές

[1] CDC. Εξετάσεις χοληστερόλης και λιπιδαιμικό προφίλ.

[2] ESC και EAS. Επικαιροποίηση των ευρωπαϊκών οδηγιών για τις δυσλιπιδαιμίες. Eur Heart J, 2025.

[3] Borén J και συν. Ο ρόλος της LDL στην αθηροσκλήρωση. Eur Heart J, 2020.

[4] ACC και AHA. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη διαχείριση των δυσλιπιδαιμιών. Circulation, 2026.

[5] ESC και EAS. Οδηγίες για τις δυσλιπιδαιμίες και τις διατροφικές παρεμβάσεις, 2019.

[6] Hooper L και συν. Μείωση των κορεσμένων λιπαρών και καρδιαγγειακή νόσος. Ανασκόπηση Cochrane, 2020.

[7] NICE. Αξιολόγηση καρδιαγγειακού κινδύνου και αντιμετώπιση των λιπιδίων. Οδηγία NG238.

[8] Ho HVT και συν. Β‑γλυκάνες βρώμης και LDL. Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση. Br J Nutr, 2016.

[9] Feingold KR. Φάρμακα για τη μείωση της χοληστερόλης και μηχανισμοί δράσης. Endotext.